خونریزی گوارشی معمولا نشانه ای از بروز یک بیماری زمینه ای است و نه یک بیماری مستقل و در بسیاری از موارد بیماری اولیه مسبب آن قابل درمان و کنترل است.
دستگاه گوارش شامل مری، معده، روده کوچک، روده بزرگ و مقعد است. خونریزی میتواند در یک یا چند ناحیه از دستگاه گوارش اتفاق بیفتد، وسعت درگیری میتواند از درگیری یک ناحیه کوچک مانند زخم در لایه مخاطی معده تا مشکلات وسیعتر مانند بیماری التهابی روده بزرگ را شامل شود. همچنین علت خونریزی میتواند از یک علت ساده مانند التهاب معده تا یک علت جدی مثل سرطان را شامل شود.
حتی اگر علت بروز خونریزی گوارشی چندان جدی نباشد، آنچه که اهمیت دارد این است که علت بروز آن حتما تعیین و درمان گردد.
ممکن است خود فرد متوجه خونریزی گوارشی نشود. این نوع خونریزی با عنوان خونریزی مخفی در نظر گرفته می شود و خوشبختانه، تستهای ساده ای به تشخیص خونریزی مخفی در مدفوع کمک می کند.
خونریزی های گوارشی چه دلایلی دارند؟
اگر خونریزی در مری یا معده اتفاق بیفتد، علت می تواند شامل موارد زیر باشد:
۱-ازوفاژیت (التهاب مری): اسید معده که از مری به معده برمیگردد، میتواند منجر به بروز التهاب و ناراحتی در مری و در نهایت خونریزی شود.
۲-واریس مری: به بزرگ شدن غیر طبیعی رگهای خونی که اغلب در قسمت انتهایی مری و بالای معده واقع شده اند واریس می گویند . این رگهای خونی میتوانند پاره شوند و خونریزی کنند. سیروز کبدی، شایعترین علت بروز واریس مری است.
۳-پارگی مالوری- ویس: این پارگی درلایه های سطحی و مخاطی محل اتصال مری به معده و به دلیل استفراغهای شدید و مکرر اتفاق میافتد. برخی عوامل مانند سرفه، سکسکه و یا زایمان نیز باعث وارد آمدن فشار به شکم و پارگی مالوری- ویس خواهند شد.
۴-گاستریت ( التهاب معده): مصرف الکل و داروهای مسکن میتوانند در بروز گاستریت دخیل باشند.
۵-زخم های گوارشی: زخم معده می تواند بزرگ شود و دیواره رگهای خونی جدار معده را از بین برده و منجر به خونریزی شود. در کنار مصرف دارو، عفونت توسط نوعی باکتری به نام هلیکوباکتر پیلوری، شایعترین علت بروز زخم در معده می باشد.
در ارتباط با این موضوع دکتر فرشاد شیخاسماعیلی، پزشک فوقتخصص بیماریهای گوارش و کبد، در نشستی با خبرنگاران در بیمارستان توحید سنندج به ارائه نتایج یک مطالعه ده ساله پرداخت که از سال ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۲ توسط ایشان و تیم پژوهشیشان در مرکز تحقیقات گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی کردستان بر روی بیماران مبتلا به خونریزی دستگاه گوارش انجام شده بود.
دکتر شیخاسماعیلی با اشاره به اینکه بیمارستان توحید سنندج سانتر درمانی خونریزیهای دستگاه گوارش در استان کردستان است، بیان نمود که در طی این مطالعه در حدود ۲۰۰۰ بیمار تحت مداوا و پژوهش قرار گرفتند، که از این تعداد ۱۵۰۰ مورد بستری و ۵۰۰ مورد دیگر درمان سرپایی بود.
این پزشک فوق تخصص گفت که خونریزیهای دستگاه گوارش ممکن است به صورت استفراغ خونی، خروج خون تازه از مقعد یا دفع مدفوع خونی باشد )که تیره و بسیار بدبو است و در اصطلاح پزشکی به آن مالنا گفته میشود(.
وی تأکید کرد که مراجعه زودهنگام به پزشک متخصص در درمان خونریزیهای دستگاه گوارش بسیار مهم است و هر نوع خونریزی دستگاه گوارش (حتی خونریزیهای کوچک (باید جدی گرفته شود، زیرا احتمال دارد نشانه وضعیتی وخیم همچون یک بدخیمی یا یک بیماری التهابی جدی در دستگاه گوارش باشد.
در ادامه نشست خبری، دکتر شیخاسماعیلی به ذکر برخی عوامل خطر پرداختند که احتمال ابتلا به خونریزیهای دستگاه گوارش را بیشتر مینماید، از جمله: سیگار، قلیان، تنباکو، الکل، مواد مخدر و مصرف خودسرانه و نادرست برخی داروها همچون آسپرین، ضدانعقادها، مسکنهای غیراستروئیدی (استامینوفن، ایبوبروفن، ناپروکسن، اندومتاسین، دیکلوفناک، سلکوکسیب) و قرصها و کپسولهای ترکیبی این مسکنها که با نامهای تجاری مانند ژلوفن، نوافن، مگافن، آلفنیکس و برخی داروهای دیگر. این گونه داروها حتما باید با دستور پزشک و پس از غذا با دوزهای ایمن مصرف شوند تا عوارض آنها کمتر گردد و در افرادی که مستعد خونریزیهای گوارشی فوقانی هستند، پیش از مصرف با دورههای درمانی خاصی معدهشان تقویت شود.از جمله سایر عوامل خطر، میتوان به افزایش سن اشاره نمود.
مطالعه پژوهشی دکتر شیخاسماعیلی و همکارانشان نیز بر این موضوع تأکید نمود و نشان داد موارد منجر به بستری در بخش مراقبتهای ویژه، خونریزی مجدد و حتی مرگ با افزایش سن ارتباط مستقیم دارد. لذا، ضروریست افرادی که به سنین بالای ۵۰ سال میرسند، با مراجعه به پزشکان متخصص گوارش جهت انجام معاینات و آزمایشهای دورهای، از سلامت خود اطمینان حاصل کنند.
همچنین، با مشاهده هرگونه خونریزی گوارشی سریعاً به بیمارستان مراجعه نمایند. با مراجعه و تشخیص زودهنگام و دریافت درمانهای لازم، میتوان از خطر تشدید و پیشرفت بیماری به میزان بسیار زیادی جلوگیری نمود. این امر در مورد خونریزیهای دستگاه گوارشی، که جزو وضعیتهای اورژانسی بوده و حتی ممکن است تهدید کننده حیات بیمار باشند، اهمیت به مراتب بیشتری دارد.
نکات کلیدی و مورد تأکید دکتر شیخاسماعیلی و سایر همکاران متخصص ایشان در این نشست خبری:
– هرگونه خونریزی دستگاه گوارشی، هرچند کوچک، باید کاملاً جدی گرفته شود.
– از مصرف خودسرانه هرگونه دارو، به ویژه داروهای مسکن جداً خودداری گردد،
-زیرا ممکن است همین موضوع به ظاهر ساده منجر به خونریزی دستگاه گوارش و ایجاد وضعیتهای وخیم شود.
-مصرف داروهای مسکن با معده خالی ممکن است در نهایت منجر به ایجاد زخم معده و خونریزیهای گوارشی گردد، لذا بهتر است این داروها پس از صرف غذا استفاده شوند.
