
دنیای خبر و رسانه، با همه پیچیدگیهایش، یک معادله ساده پیش روی ما میگذارد؛ معادلهای که با آن میتوان خیلی راحت «خائن» را از «خادم» تشخیص داد.
خبر یعنی تازگی، هر آنچه برای مردم تازگی داشته باشد، میتواند خبر باشد. البته این تازگی، متناسب با علایق، نیازها و گرایشهای مخاطبان متفاوت است. برای یک ایرانی، تحولات لبنان میتواند خبر مهمی باشد؛ برای یک سیاهپوست ایرانی، سرنوشت مردم آفریقا میتواند اهمیت ویژهای پیدا کند؛ برای یک نقاش، برگزاری یک نمایشگاه یا موفقیت یک هنرمند مهم است و برای یک تاجر و بازرگان، نوسان نرخ ارز و تصمیمات اقتصادی اهمیت بیشتری دارد.
پس، ارزش خبر را باید در تازگی، اهمیت و تأثیر آن بر مخاطب جستوجو کرد؛ نه در جایگاه فردی که خبر را اعلام میکند. فلسفه وجودی دولتها در عرصه داخلی، در سطوح مختلف و تا پایینترین لایههای اجرایی، مانند استان دورافتاده کردستان در نهایت به یک هدف اساسی بازمیگردد؛ رسیدگی به امور مردم، حل مسائل و سامان دادن به نابسامانیها.
امروز شبکههای اجتماعی و کانالهای اطلاعرسانی این امکان را برای سازمانها و دستگاههای اجرایی فراهم کردهاند که بدون واسطه و به سرعت، برنامهها، تصمیمات و خدمات خود را با جامعه هدف در میان بگذارند. این اتفاق، در اصل، فرصت ارزشمندی برای اطلاعرسانی مستقیم و بیواسطه است.
طبیعیترین انتظار از چنین شبکههایی این است که مردم را از تغییر سیاستهای لحظهای، برنامههای جدید، خدمات، تصمیمات و اقداماتی که بر زندگی و منافع آنان تأثیر میگذارد آگاه کنند؛ بهویژه در شرایطی که مسائل و نیازهای جامعه دائماً در حال تغییر است.
اما با کمال تعجب، گاهی در برخی از این کانالها، آنچه در اولویت قرار میگیرد نه برنامه و خدمت و جامعه هدف، بلکه شخص مدیر است. در چنین کانالهایی، انگار مهمترین «خبر» این است که مدیرکل کجا رفت، با چه کسی نشست، چه کسی به استقبالش آمد، چه کسی در کنار او ایستاد و در نهایت چند عکس از او منتشر شد!
حتی گاهی از تیتر خبر نیز به سادگی میتوان فهمید که هدف اصلی، نه اطلاعرسانی درباره یک برنامه؛ بلکه پاسخ به منتقدین است و گرفتن زهر چشم از آنان! که ببینند جناب مدیرکل جایگاه و منصبش قابل تغییر نیست. یعنی هزینه از بیتالمال برای حفظ کرسی ریاست.
در اینجا یک پرسش ساده مطرح میشود: اگر مدیرکل از یک برنامه بازدید کرده، واقعا آن برنامه چه تغییری در زندگی مردم ایجاد کرده است؟ مخاطب باید بداند چه اتفاقی افتاده، چه تصمیمی گرفته شده، چه مشکلی قرار است حل شود و نتیجه این اقدام برای او چیست؛ نه اینکه صرفاً بداند مدیرکل امروز کجا بوده و در کنار چه کسانی عکس گرفته است.
وقتی تمام اجزای یک سازمان و ظرفیت اطلاعرسانی آن، به جای معرفی برنامهها و دستاوردهای واقعی، صرف اثبات «مدیر» شود، به تدریج مرز میان روابط عمومی و تبلیغات شخصی کمرنگ میشود. در رسانه، اصل باید خبر باشد، نه «خبرساز». مدیر میآید و میرود؛ اما آنچه برای مردم باقی میماند، نتیجه کار است.
بنابراین، برای تشخیص اینکه یک خبر واقعاً خبر است یا صرفاً هزینهای بر سازمان؛ پاسخ به این سؤال ما را به واقعیت میرساند. اگر نام و عکس مدیرکل را از این خبر حذف کنیم، آیا هنوز چیزی برای گفتن به مردم باقی میماند؟
اگر پاسخ مثبت است، احتمالاً با یک خبر مواجهیم. اما اگر پاسخ منفی است، قطعا آنچه منتشر شده، بیش از آنکه خدمت باشد، نوعی تدلیس و فریب و خیانت در انجام وظیفه سازمانی است.
سلیمان اللهمرادی




